على زمانى قمشه اى
331
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
فاجعله بين كتفيك » مردى به امام صادق عليه السّلام عرض مىكند من در سفرم ودر شب قبله را نمىدانم ، فرمود : آيا ستارهاى كه به أو جدى گفته مىشود مىشناسى ؟ گفتم آرى ، فرمود : به جانب راست خود قرارش ده ، وهر گاه در راه حج باشى ميانه دوشانه قرار ده ، ودر تفسير عياشى آمده سكونى ، از امام جعفر الصادق عليه السّلام نقل كرده است : « قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه وآله وسلم « وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ » ( نمل / 16 ) قال : هو الجدى لأنه نجم لا يزول وعليه بناء القبلة وبه يهتدى أهل البر ونحوه خبره الاخر » پيامبر صلّى اللّه عليه وآله وسلم درباره آية : « به وسيله ستاره ، ايشان راهنمايى مىشوند » فرمود مراد از نجم همان ستارهء جدى است ، زيرا آن ستارهاى است كه هميشه در آسمان است وأساس قبله بر آن استوار است وبه وسيلهء آن أهل خشكى ودريا راهنمايى مىشوند . شايان توجه است كه اطلاق اين روايات قابل عمل نيست ونمىتوانند براي هر افقى نشانه وراهگشا باشند ، بلكه تنها شامل شهرها ونقاطى مىشوند كه با قواعد علمي همخوانى داشته باشند ، البتة پاسخهاى پيشوايان عليهم السّلام در أحاديث ياد شده بر پايهء قرائنى استوار بوده كه در روايات ذكر نشده است . بر اين أساس ، روايات ياد شده تنها براي نقاط معيّن ومحدودى از كرهء زمين نشانه قبله است وبراي أوساط عراق نيز تقريبي است ، ودر اين زمان از جدولهاى تدوين شده در طول وعرض بلاد وانحراف آنها از قبله نبايد غفلت ورزيد . ستاره جدى براي ساكنان بصره وساير بلاد شرقي پشت گوش راست قرار مىگيرد وبراي موصل وشهرهاى غربى قرار گرفتن ميان دو كتف علامت قبله است .